توسط : با پیشرفتهای گسترده در علم دندانپزشکی، روشهای جایگزینی دندانهای از دست رفته دچار تحول چشمگیری شدهاند. یکی از موفقترین و کارآمد ترین این روشها، استفاده از پایههای فلزی درون استخوان فک است که به آن ایمپلنت گفته میشود. این پایهها، پس از جوش خوردن با استخوان فک، قادر به نگهداری انواع پروتزهای دندانی هستند. بسته به شرایط هر بیمار، نوع استخوان فک، تعداد دندانهای از دسترفته، وضعیت لثه، و اهداف درمانی، پروتزهای متنوعی طراحی شدهاند که در این نوشتار به معرفی و تحلیل هر یک خواهیم پرداخت.
پروتز ثابت بر پایه ایمپلنت
فرم تماس
پروتز ثابت به آن دسته از پروتزهای گفته میشود که پس از نصب توسط دندانپزشک بهصورت دائمی در دهان قرار میگیرند و فرد قادر به خارج کردن آنها نیست. این نوع پروتز ها شباهت بسیاری به دندانهای طبیعی دارند و به دلیل اتصال پایدار، عملکرد جویدن، صحبت کردن و زیبایی لبخند را به نحو چشمگیری بازسازی میکنند.
پروتزهای ثابت بهصورت تاج یا پل ساخته میشوند. تاج برای جایگزینی یک دندان استفاده میشود و بر پایه یک ایمپلنت نصب میشود. در صورتی که چند دندان در کنار هم از دست رفته باشند، یک پل چند واحدی طراحی میشود که بر روی دو یا چند پایه فلزی قرار میگیرد.
یکی از مهمترین مزایای پروتز ثابت، راحتی استفاده است. فرد پس از عادت به آن، تفاوت چندانی با دندان طبیعی احساس نمیکند.
این پروتز ها به مراقبتهای روزانه مانند مسواک زدن و استفاده از نخ دندان نیاز دارند اما نیازی به خارج کردن آنها وجود ندارد. از سوی دیگر، این نوع پروتز به دلیل فشار مستقیم بر استخوان فک، مانع از تحلیل آن شده و ساختار چهره را حفظ می کند.
مقالات دیگر: عفونت دندان
پروتز متحرک بر پایه ایمپلنت
به ویژه در بیمارانی که دندانهای زیادی را از دست دادهاند یا تحلیل شدید استخوانی دارند، استفاده از پروتز متحرک بر پایه ایمپلنت توصیه میشود. در این روش، چند پایه فلزی در استخوان فک کار گذاشته میشود و پروتزی سبک و قابل خارج کردن به آنها متصل میگردد.
پروتزهای متحرک در مقایسه با دندانهای مصنوعی سنتی، ثبات و راحتی بیشتری دارند. زیرا با اتصال به پایهها، از جابهجایی و لغزش پروتز در دهان جلوگیری میشود. در عین حال، فرد میتواند برای تمیز کردن یا در زمان استراحت، پروتز را از دهان خارج کند.
این نوع پروتز شامل یک بدنه پلاستیکی به همراه دندانهای مصنوعی است که به وسیله قفلهای خاص یا گیرههایی به پایهها متصل میشود. میزان راحتی، توانایی جویدن و تلفظ صحیح واژگان، با این نوع پروتز تا حد زیادی بهبود مییابد. هزینه این روش نسبت به پروتزهای ثابت کمتر است و برای افرادی که استخوان کافی برای قرار دادن پایههای متعدد ندارند، مناسبتر است.
پروتز ترکیبی یا هیبریدی
پروتزهای ترکیبی یا همان هیبریدی، نوعی طراحی خاص هستند که میان دو دسته ثابت و متحرک قرار میگیرند. در این روش، ساختار کلی پروتز شبیه به نوع متحرک است اما به صورت ثابت بر روی پایههای فلزی سوار میشود و تنها دندانپزشک میتواند آن را باز و بسته کند.این نوع پروتز ها از مواد ترکیبی سبک ساخته میشوند و برای بازسازی کامل فک بالا یا پایین استفاده میشوند.
تعداد پایههای مورد نیاز بین چهار تا شش عدد است و ساختار آن بهگونهای طراحی میشود که فشار حاصل از جویدن به صورت یکنواخت میان لثه و پایهها تقسیم شود. پروتز ترکیبی به ویژه برای بیمارانی مناسب است که به دلیل از دست دادن طولانیمدت دندانها، ساختار چهره آنها تغییر کرده و نیاز به بازسازی فرم لب و گونه دارند. این پروتز علاوه بر بازگرداندن عملکرد دهان، به بهبود زیبایی صورت نیز کمک میکند.
پروتز کامل بر پایه ایمپلنت
برای بیمارانی که هیچ دندانی در یک یا هر دو فک ندارند، پروتز کامل بر پایه ایمپلنت، یکی از بهترین راه کارهاست. در این روش، چند پایه فلزی در نقاط مختلف استخوان فک قرار میگیرد و یک ردیف کامل دندان مصنوعی به آن متصل میشود.
این نوع پروتز به صورت ثابت یا متحرک طراحی میشود. در حالت ثابت، ردیف کامل دندانها به صورت دائمی بر پایهها نصب میشود و در حالت متحرک، بیمار قادر است آن را برای نظافت از دهان خارج کند.
پروتز کامل بر پایه ایمپلنت باعث افزایش توانایی جویدن، کاهش احتمال تحلیل استخوان و بهبود تلفظ میشود. همچنین بیمارانی که از دندان مصنوعی سنتی ناراضی هستند، با انتخاب این روش میتوانند کیفیت زندگی خود را بهطور چشمگیری بهبود دهند.
تعداد پایههای مورد نیاز برای این پروتز بسته به شرایط استخوان متفاوت است. در برخی موارد، تنها چهار پایه برای نگهداری کل پروتز کافی است، اما در مواردی که تراکم استخوان بیشتر باشد، استفاده از شش تا هشت پایه نیز توصیه میشود.
پروتز موقت
در طول دوره درمان ایمپلنت که ممکن است چند ماه طول بکشد، برای حفظ زیبایی چهره و عملکرد دهان، از پروتزهای موقت استفاده میشود. این پروتز ها به صورت ساده و سبک طراحی میشوند و در طول مدت جوش خوردن پایهها به استخوان فک، به بیمار امکان میدهند که به راحتی صحبت کند و غذا بخورد.
پروتز موقت ثابت یا متحرک است و از مواد سادهتری ساخته میشود. این نوع پروتز نه تنها به حفظ ظاهر فرد در دوره درمان کمک می کند، بلکه نقش مهمی در حفظ فضای دندانها و جلوگیری از جابهجایی آنها ایفا می کند.
پس از تثبیت کامل پایهها، این پروتز با نوع نهایی و دائمی جایگزین میشود. استفاده صحیح از پروتز موقت، تأثیر بسزایی در موفقیت نهایی درمان دارد و میتواند روند بهبود را تسهیل کند.
ملاحظات در انتخاب نوع پروتز
انتخاب ایمپلنت مناسب براساس نوع پروتز با ارزیابی دقیق وضعیت بیمار انجام میشود. عوامل متعددی در این تصمیم گیری نقش دارند. از جمله این عوامل میتوان به سن، وضعیت سلامت عمومی، بیماریهای زمینهای مانند دیابت، مقدار و کیفیت استخوان فک، وضعیت لثه ها، و حتی سطح توقعات بیمار از لحاظ زیبایی و عملکرد اشاره کرد.
برای مثال فردی که تنها یک یا دو دندان از دست داده و دارای استخوان سالم و متراکم است، بهترین گزینه برای استفاده از پروتز ثابت است. اما در مقابل، بیماری با تحلیل شدید استخوان که توان انجام جراحی های پیچیده را ندارد، ممکن است گزینه مناسب تری برای استفاده از پروتز متحرک یا ترکیبی باشد.
نکته مهم دیگر آن است که تمامی انواع پروتز ها نیازمند مراقبت منظم، رعایت بهداشت دهان و دندان، و مراجعه های دورهای به دندانپزشک هستند. پروتز هر چقدر هم پیشرفته و دقیق باشد، بدون مراقبت مناسب میتواند دچار مشکلاتی مانند التهاب لثه، لق شدن پایهها، یا شکست در جوش خوردن شود.
جمعبندی انواع پروتز ایمپلنت
پروتزهای ایمپلنت به سه نوع ثابت، متحرک و ترکیبی تقسیم میشوند. نوع ثابت بهصورت دائمی روی ایمپلنت نصب میشود و قابل جدا شدن نیست. نوع متحرک توسط بیمار برداشته میشود و برای بیدندانی کامل مناسب است. نوع ترکیبی هم ساختار ثابتی دارد اما فقط توسط دندانپزشک باز و بسته میشود. انتخاب نوع پروتز به شرایط فک، تعداد ایمپلنت و خواسته بیمار بستگی دارد.
